Lekòl, Peyi, Pwofesè, Fiti

Quand on connaît, on partage et quand on ne  connaît pas on demande dit le sage.

⁩Pawòl m ekri anba a la ka parèt “défaitiste”, li k parèt yon jan sadik ak sinik men kwè m, li plis yon pawòl reyalis, san m pap bay tèt mwen manti, san plen tèt mwen ak ilizyon ak rèv an koulè.

Peyi a pap fè yon pa kita, yon pa nago, okontrè bak l ap fè, de fèt, li kòmanse fè bak la.

Poukisa?

M bay yon moun defi pou l ban m ekzanp yon peyi ki fè pwogrè, ki te sòti nan -1 ki rive jounen jodi a nan +5 san li pat valorize edikasyon. 

Kounye a, tout moun ki gen bon konprann ap dakò sistèm edikatif Ayiti a pa bon ditou.

– Pa gen ase lekòl.

– pwofesè yo pa kalifye (85% selon yon etid),

– kote yo rele lekòl yo pa apwopriye pou ta fè menm gagè.

-Lekòl yo pagen bibliyotèk (li pa gen sans ditou yon moun fè 14 lane lekòl, li pa li yon woman pou pi piti).

 Se pa mwen k ap di l, se pedagoji ki di l, lekti se youn nan pi bon metòd,  metòd ki pi efikas pou moun aprann. Li ede moun nan aprann, aprann jije, aprann kritike ak agiman, aprann fòje pwòp jijman li… alòske pi fò lekòl an Ayiti se pakè yo met devan, resitasyon, san konprann.

se lòt jou la a m rive konprann yon bann bagay nan listwa, literati… lekòl la te foure nan tèt mwen, e se pa paske m pat konn travay byen lekòl).

Lekòl an Ayiti pa adapte a reyalite peyi (sa a mpa kwè se mw k ap aprann nou li e se pa premye fwa m ap di l), li pa valorize sa ki Ayisyen, li pa ede Ayisyen konstwi idantite l. 

M ap pran kesyon lang lan sèlman kòm ekzanp pou apiye sa. Gen yon pakèt lòt ekzanp ki egziste ankò. 

Lè lekòl la pa bay Kreyòl la ni enpòtans, ni kite l jwe wòl siman nan mitan tout Ayisyen yo, se pa sèlman yon zouti kominikasyon lekòl la rejte, se tout yon patrimwàn idantitè, kiltirèl li rejte. Lekòl la pini w paske w pale Kreyòl alòske l ap ankouraje w aprann, pale, renmen fransè ki pa pou nou, ki se yon lang nou eritye de pase lawont ak bout di esklavaj nou te sibi, se te lang blan esklavajis la ki te toujou fè gran paran nou yo konprann yo pat moun, yo te enferyè pa rapò a yo menm ki te blan. 

Sa k rive nan ka sa? 

Aprenan an vin pi renmen, pa sèlman lang lan, men tout sa lang lan charye, pandan l rayi epi rejte Kreyòl la ki pote anpil sa ki defini l kòm Ayisyen. 

Kijan de sitwayen yon sistèm konsa bay?

Yon bann sitwayen kote kò yo la, men tout bonnanj yo lòt bò. Se pa paske lavi di an Ayiti non ki fè pou yon Ayisyen pi gwo bagay ki

Ka rive nan lavi l, se pati al viv nan yon lòt peyi.

 Se paske tou li pa gen atachman nan peyi a, li pa gen obligasyon pou l travay pou peyi a vanse, lekòl la pat anseye l sa, li pa renmen peyi l, li pa renmen kilti l, koutim li ak mantalite l. Donk li pap travay nan ankenn sans pou peyi sa vanse, paske li pa renmen etikèt Ayisyen an, etikèt sa pa gen valè nan je l.( chèf isit travay pou sa tou.)

Se pa yon aza ki fè twaka moun ki rive nan tèt peyi a pa travay pou avansman l, men pou pwòp tèt yo sèlman.

Alòs se konnen  Moun ki pase nan MENFP pa konnen li t ap pi itil peyi a si yo te ranfòse edikasyon an nan ogmante kapasite Lekòl nòmal, nan rekonstwi fakilte Inivèsite Leta yo ki te kraze 12 janvye 2010 yo? Se konnen yo pat konnen 2, 3 inivèsite t ap pi itil peyi a ke fè pwopagann pou gouvènman yo.

Toutotan lekòl pa yon kote ki fòme byen epi ki fòme sitwayen ki santi yo gen atachman a peyi yo a, pa gen okenn, m di okenn fason pou peyi sa fè yon pa.

Sitwayen yo pap janm gen ase jijman pou yo konnen pat gen ankenn fason pou yo te chwazi  moun san cheve sa yo  nan plas pwofesè inivèsite a, yo pat dwe vote Aya anfas ansyen prezidan chanm depite a, yo te dwe wè istwa eksplwa bannann yo tè prezante nou an se te yon kout kominikasyon, tout istwa jaden bannann an se te yon gwo mantò, yon blòf…

Men jounen jodi a, n ap sibi konsekans enkonpetans mesye a. Lè l te pran pouvwa a, nou te bezwen mwens ke 70 goud pou achte yon dola, an 2020 an, nou te bezwen 120 goud pou achte yon dola, an 2021 sa a dola a pa gen moun ki konnen pri l ye a.

Anvan l kite pouvwa a, dola a riske monte 150 goud. Paske nou pa pwodui anpil bagay pou ekspòte, paske preske tout sa nou bezwen se lòt bò pou n voye achte yo, nou depann de zafè achte dola ameriken an anpil anpil.

Nan mwa mas 2020, te gen 4 milyon Ayisyen ki te nan grangou ekstrèm(selon etid FAO fè), kounye a ak ensekirite san parèy sa, kidnapin, enflasyon, lavi chè….epi ak lavi a ki vin pi di, li siman plis.

Ak mesye Jovenel kòm prezidan, Ayisyen vin pi pòv. Kòm ekzanp, yon moun k ap touche 50,000 goud pa mwa, pa menm ka pran yon kredi pou l ap peye $300 US pa mwa, paske 50,000 goud la pa menm bay $500. E kantite moun k ap travay ki nan nivo 50,000 goud la, pa anpil. 

M pap menm pale de Anseyan yo ki se yon kategori travayè apa. Travayè sa yo, mwen rele yo enjenyè sosyal se kategori ki plis meprize nan sosyete a. An pasan yo di jodi a se fèt yo, palan de fèt m ap voye gwo tonton chapo ba pou estaf #p4h global ki deside fete ak 10 pwofesè yon nan chak depatman. Nou bzwen plis moun konsa k ap onore pwfesè nou yo.

Prouf of you #p4h global.

Donk, nou pa bezwen pale pou moun k ap touche, -15 000 – 25, -30,000 goud yo, osnon tankou anseyan nou yo ki nan 7,8 ak 9 mil goud ak polisye yo ki apèn nan 20,000 goud la.

Peyi a vin gen plis gang, plis moun ak zam ki kontwole kèk zòn an kanton an,  menm si yon sitwayen bòn volonte, ki gen konesans, ki renmen peyi l e ki ta deside vin kandida pou vin ede, Kòman l ap fè kanpay nan peyi a ak gang sa yo?

 Tout moun konnen gang yo gen mèt, paske yo pa fouti gen gwo zam sa yo si se pa moun ki gen lajan ak pouvwa ki te ba yo l. Mèt gang yo se gwo aktè politik osnon moun ki gen lajan ki se ban dèyè aktè pokitik yo. Pa gen dout nan sa. Zam ak minisyon moun ki pòv sa yo, pa donnen yo donnen nan jaden an #Ayiti. Se nan peyi etranje yo sòti. Se nan avyon, bato ak machin yo antre nan peyi a.

Di m ak yon sistèm konsa (ki byen anrasinen) Kòman nan 5 kan, 10 zan…peyi a ka vin pi bon? M li gwo liv, m koute sa ki gen konesans, m pa jwenn repons lan. Si ou menm, ou wè kòman ak yon sistèm konsa Ayiti ka fè plis 1 nan 2, 3, 4… 10 zan, kase moso lapawòl ban m.

Mwen vle aprann !

Still

Berthony CLAIRMONT


Votre commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s